ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Κοσμήτορας Σχολής Διεθνών Σπουδών,
Επικοινωνίας και Πολιτισμού
Παντείου Πανεπιστημίου
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Κοσμήτορας Σχολής Διεθνών Σπουδών,
Επικοινωνίας και Πολιτισμού
Παντείου Πανεπιστημίου
Οι εξελίξεις που λαμβάνουν χώραν τις τελευταίες ημέρες, εβδομάδες, μήνες στην Τουρκία και που κορυφώνουν ή αναδεικνύουν συγκρουσιακά δομές παθογενείς και συμπτώματα παρακμής ενός πολιτικού συστήματος που βρίσκεται εδώ και χρόνια σε οιονεί μετάβαση, φέρνουν στη σκέψη μας λόγια του αείμνηστου Νεοκλή Σαρρή, ο οποίος συνήθιζε να λέει πως η κρίση του πολιτικού συστήματος της Τουρκίας, υποβόσκουσα ή ενεργή, αποτυπώνει στην ουσία μια διαρκή επικαιροποίηση του άλυτου Ανατολικού Ζητήματος, που συνεχίζεται εδώ και τριακόσια περίπου χρόνια.
Η επικαιροποίηση αυτή αφορά στη διευθέτηση σε κρατικό, πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο του χώρου της Τουρκίας σε σχέση με συμφέροντα και ανταγωνισμούς μεγάλων δυνάμεων, αλλά και οριοθέτηση εθνικών επιδιώξεων, κυρίως όμως πολιτιστικής ταυτότητας οντοτήτων και πληθυσμιακών ομάδων, κοινωνικών συλλογικοτήτων που βρέθηκαν εγκατεστημένες στον χώρο του οθωμανικού-τουρκικού κράτους και που υποχρεώθηκαν βιαίως να ενσωματωθούν σε ένα κρατικό μόρφωμα, που πολιτισμικά, κοινωνικά και πολιτικά, δεν τους εξέφραζε.
Αυτή η διαίρεση, που είναι οριζόντια και κάθετη στον χώρο της Τουρκίας, εκδηλώθηκε με τις πρώτες εκφάνσεις φιλελευθερισμού και αναγνώρισης στοιχειώδους διαφορετικότητας, όπως αναδύεται τα τελευταία χρόνια με την άνοδο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην εξουσία, ο οποίος προκειμένου να πραγματώσει το ισλαμικό του όραμα, φιλελευθεροποίησε με τον δικό του ιδιάζοντα τρόπο τις δυνατότητες της θρησκευτικής ελευθερίας στο τουρκικό πολιτικό σύστημα.
Η επικαιροποίηση αυτή αφορά στη διευθέτηση σε κρατικό, πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο του χώρου της Τουρκίας σε σχέση με συμφέροντα και ανταγωνισμούς μεγάλων δυνάμεων, αλλά και οριοθέτηση εθνικών επιδιώξεων, κυρίως όμως πολιτιστικής ταυτότητας οντοτήτων και πληθυσμιακών ομάδων, κοινωνικών συλλογικοτήτων που βρέθηκαν εγκατεστημένες στον χώρο του οθωμανικού-τουρκικού κράτους και που υποχρεώθηκαν βιαίως να ενσωματωθούν σε ένα κρατικό μόρφωμα, που πολιτισμικά, κοινωνικά και πολιτικά, δεν τους εξέφραζε.
Αυτή η διαίρεση, που είναι οριζόντια και κάθετη στον χώρο της Τουρκίας, εκδηλώθηκε με τις πρώτες εκφάνσεις φιλελευθερισμού και αναγνώρισης στοιχειώδους διαφορετικότητας, όπως αναδύεται τα τελευταία χρόνια με την άνοδο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην εξουσία, ο οποίος προκειμένου να πραγματώσει το ισλαμικό του όραμα, φιλελευθεροποίησε με τον δικό του ιδιάζοντα τρόπο τις δυνατότητες της θρησκευτικής ελευθερίας στο τουρκικό πολιτικό σύστημα.
Η τουρκική κοινωνία ήταν ήδη εδώ και δεκαετίες, για να μην πούμε αιώνες, διαιρεμένη μεταξύ της ισλαμικής - μουσουλμανικής μη αναπτυγμένης με τα δυτικά πρότυπα ανατολής και του κόσμου της δυτικής Τουρκίας των μεγάλων αστικών κέντρων που ενσωματώνουν μια δυτικόστροφή ιδεολογία κάθετα αντίθετη με τις ισλαμικές παραδόσεις, αντιλήψεις, νοοτροπίες και πολιτικές συμπεριφορές. Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικούς και συγκρουόμενους κόσμους, τους οποίους το κεμαλικό καθεστώς κατάφερε να καλύψει προσωρινά σε μια πολιτική αντίληψη εθνικού κράτους ή τουρκικού εθνικισμού, ο οποίος εν τέλει δεν μπόρεσε να γεννήσει και να οικοδομήσει ή να θεμελιώσει μια τουρκική εθνική ταυτότητα, κατά το πρότυπο της δυτικής πολιτικής κουλτούρας, που να ξεπερνά το Ισλάμ και τη θρησκευτική ταυτότητα.
Η Τουρκία βιώνει σήμερα το δράμα της ανάδειξης μιας δομικής σύγκρουσης, η οποία είναι εκ των πραγμάτων αξεπέραστη, αφού δεν είναι σε θέση να ενώσει τη μετεξέλιξη της δυτικόστροφης κοινωνίας των μεγάλων αστικών κέντρων που διεκδικεί πλέον ελευθερίες και δικαιώματα, που κοινωνικοποιήθηκε πολιτικά με ταχύτατους ρυθμούς και που διεκδικεί ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου.
Ο Ερντογάν, πέραν της σύγκρουσης που υφείρπε και που αναδεικνύεται σήμερα, και την οποία δεν υπολόγιζε, δεν μπορούσε να προβλέψει εξαιτίας της αλαζονείας του δεσποτικού, επικοινωνιακού του χαρίσματος, την επίθεση του δασκάλου, μέντορα και καθοδηγητή του, του εξ Αμερικής επιτιθέμενου, Φετουλάχ Γκιουλέν. Ο Γκιουλέν ήταν εκείνος που παρέδωσε μέσα από την καταπληκτική δικτύωση που είχε επιτύχει στις δομές και τους θεσμούς του τουρκικού κράτους, την εξουσία των κεμαλιστών στον Ερντογάν, προσφέροντάς του στο πιάτο το κεφάλι του στρατεύματος, δηλαδή την ηγεσία του κεμαλικού κράτους.
Οι διασυνδέσεις που είχε στη δικαιοσύνη, την Αστυνομία και τις μυστικές υπηρεσίες συνέβαλαν καθοριστικά στην πρωτοφανή και απρόβλεπτη, ταχύτατη εξάρθρωση των κεμαλιστών και αποδόμηση του κεμαλικού
Οι διασυνδέσεις που είχε στη δικαιοσύνη, την Αστυνομία και τις μυστικές υπηρεσίες συνέβαλαν καθοριστικά στην πρωτοφανή και απρόβλεπτη, ταχύτατη εξάρθρωση των κεμαλιστών και αποδόμηση του κεμαλικού











