Η παρούσα τοποθέτηση εκθέτει ορισμένες προσωπικές σκέψεις με σκοπό να παρουσιάσει τις σύγχρονες τάσεις των κοινοτήτων πληροφοριών της αλλοδαπής, χρησιμοποιώντας, ως υπόθεση εργασίας, το πλέον προηγμένο μοντέλο πληροφοριών (intelligence model), αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Ακολούθως, πρόκειται να παρουσιαστεί η παρούσα κατάσταση πραγμάτων αναφορικά με την επικοινωνιακή πολιτική της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και τέλος, να κατατεθούν συκγεκριμένες προτάσεις και υποδείξεις που εκτιμάται ότι θα υποβοηθήσουν στη βελτίωση της επικοινωνιακής πολιτικής και γενικά, των εργασιών της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η ανάγκη για σχεδιασμό επικοινωνιακής πολιτικής της ΚΥΠ
Στο σύγχρονο περιβάλλον ασφάλειας, οι Υπηρεσίες Πληροφοριών των Κρατικών οντοτήτων καλούνται να επιτελέσουν ένα πολυσύνθετο και πολυδιάστατο έργο. Πλην των βασικών όρων εντολής τους που δεν είναι άλλοι από τη συλλογή, ανάλυση και αξιοποίηση πάσης φύσεως πληροφοριών (στρατιωτικές, πολιτικές, οικονομικές κ.ά), για εξυπηρέτηση της υψηλής και ευρύτερης στρατηγικής του κράτους και της κυβέρνησης, οι σύγχρονες Υπηρεσίες Πληροφοριών έχουν εντάξει την κοινωνία των πολιτών (civil society) στην επιτέλεση του έργου τους. Ειδικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, με το περιβάλλον ασφάλειας να αλλάζει άρδην με την εμφάνιση ασύμμετρων, μη συμβατικών απειλών, την ανάδειξη μη-κρατικών δρώντων ως αξιόλογη μονάδα ανάλυσης, η ελιτιστική προσέγγιση σε ότι αφορά στις Υπηρεσίες Πληροφοριών έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Η βαθύτατη κοινωνικοποίηση των πάσης φύσεως απειλών ανάγκασαν προηγμένα μοντέλα της αλλοδαπής, με αποδεδειγμένη εμπειρία και κουλτούρα πληροφοριών, να εντάξουν την κοινωνική μάζα στην επιτέλεση των εργασιών τους. Ως αποτέλεσμα, στην αλλοδαπή έχουν δημιουργηθεί κοινότητες πληροφοριών (intelligence communities) και έχει εμπεδωθεί η αντίληψη ότι ο τομέας των πληροφοριών πρέπει να αποτελεί πεδίο διεπιστημονικό. Η διεπιστημονικότητα του τομέα των πληροφοριών σημαίνει ότι η ψυχροπολεμική εσωστρέφεια που κάποτε επέβαλλε την απασχόληση ατόμων με αποκλειστική ειδικότητα στην ανάλυση πληροφοριών, έχει δώσει τη θέση της στη σύγχρονη αντίληψη που κινείται γύρω από τον αντίληψη ότι ο τομέας των πληροφοριών δεν είναι διόλου μονοδιάστατος αλλά είναι σε τόσο βαθμό πολυσύνθετος, που επιβάλλει την εμπλοκή και διασταύρωση ποικίλων επιστημονικών κλάδων όπως λόγου χάρη η ψυχολογία, η γεωγραφία, οι κοινωνικές επιστήμες, η επικοινωνιολογία κ.ά.
Η υφιστάμενη κατάσταση πραγμάτων στην Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών
Η Κυπριακή Δημοκρατία, όντας κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λαμβάνει μέρος και συμμετέχει ισότιμα στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική Άμυνας και Ασφάλειας. Κρίνεται όμως, ότι στον κρίσιμο τομέα των Πληροφοριών, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ακολουθεί τις τάσεις και τις εξελίξεις των κοινοτήτων πληροφοριών του εξωτερικού. Η αδυναμία της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών εντοπίζεται κυρίως στον τομέα της επικοινωνίας, τόσο στο εσωτερικό της Δημοκρατίας, όσο και στο εξωτερικό. Ο παρών τρόπος λειτουργίας της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών χαρακτηρίζεται από καθεστώς έντονης εσωστρέφειας, με την έννοια του ότι υπάρχει μηδαμινή δημόσια παρουσία καθώς επίσης και εμπλοκή της κοινωνίας των πολιτών στις εργασίες της Υπηρεσίας. Επιπλέον, κρίνεται ωφέλιμο να παρατηρηθεί ότι ιδιαίτερα κατα την τελευταία πενταετία (2008-2012), το κύρος της Υπηρεσίας έχει πληγεί ως αποτέλεσμα διασποράς φημών και πληροφοριών στη δημόσια συζήτηση, που αφορούσαν στην πολιτική χειραγώγηση της Υπηρεσίας προς όφελος συγκεκριμένου πολιτικού χώρου.
Ο εσωστρεφής χαρακτήρας λειτουργίας της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών αποδίδεται, φυσιολογικά, στην υφιστάμενη κατάσταση πραγμάτων επι του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974. Η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών υποχρεούται, εκ των πραγμάτων, να διεξάγει επιχειρήσεις εντός της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία φυσικά περιλαμβάνει και το σύνολο της επικράτειας που τελεί υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή. Ως εκ τούτου, γίνεται κατανοητό ότι η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών πρέπει να επιχειρεί (operate) υπό καθεστώς συνθηκών που επιβάλλουν τη διαφύλαξη ευαισθητης φύσεως πληροφοριών οι οποίες κρίνονται εξαιρετικά κρίσιμες για τη βιωσιμότητα και ωφελιμότητα των εργασιών της Υπηρεσίας. Συνεπώς, η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών έχει εξαναγκαστεί να λειτουργεί στα πλαίσια ενός καθεστώτος ιδιότυπης φύσεως και ασύμμετρων συνθηκών, απέχοντας από τα πρότυπα προηγμένων μοντέλων της αλλοδαπής.
Ωστόσο, κρίνεται σκόπιμο να παρατηρηθεί ότι τα Σώματα Ασφαλείας, η Κοινότητα Πληροφοριών και πιο συγκεκριμένα, η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών της Κυπριακής Δημοκρατίας έχουν απομονώσει την κοινωνία των πολιτών από το σύνολο των εργασιών τους. Η ενσωμάτωση της κοινωνίας στην επιτέλεση του έργου και της αποστολής της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών αποτελεί ένα από τα κυριότερα – εάν όχι το κυριότερο – συστατικό στοιχείο επιτυχούς διεκπεραίωσης των όρων εντολής της Υπηρεσίας. Γενικότερα, σκοπός της ενσωμάτωσης της κοινωνικής μάζας στο έργο της Υπηρεσίας Πληροφοριών συνίσταται στα εξής:
- Δημιουργία κουλτούρας ασφάλειας (security culture) και κουλτούρας πληροφοριών (intelligence culture) σε κοινωνικό επίπεδο,
- Σφυρηλάτηση αγαστής και αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ του πολίτη (ανεξάρτητη μονάδα ανάλυσης) και της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, με απώτερο στόχο να θωρακιστεί κοινωνικά η Υπηρεσία και να αντεπεξέλθει αποτελεσματικότερα στις σύγχρονες, πολυεπίπεδες και πολυδιάστατες προκλήσεις για την ασφάλειά της Κυπριακής Δημοκρατίας και τέλος,
- Διάχυση τεχνογνωσίας, εμπειρίας, διδαχθέντων μαθημάτων και βέλτιστων πρακτικών προερχόμενα από την ευρύτερη κοινωνία των πολιτών.
Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα και οι Κοινότητες Πληροφοριών
